كاربرد تكنيك AIDA(1) در برنامهريزي شهري
مطالعه موردي مرمت بافت تاريخي شهر يزد
مهندس حسين كلانتري خليلآباد
عضو هيأت علمي جهاددانشگاهي و دانشجوي دكتري برنامهريزي شهري دانشگاه تهران
دكتر حسين حاتمينژاد
استاديار دانشگاه تهران
چكيده
برنامهريزي مرمت بافت تاريخي شهرها به مفهوم تجديد حيات يا بازسازي هسته مركزي شهر است كه اغلب داراي بافتي متراكم،خيابانها و كوچههاي پرپيچ و خم و باريك هستند. بافت تاريخي شهر يزد كه در زمان خود براي نيازهاي ديگري طراحي شده، امروزه نميتواند خود را با شرايط جديد وفق دهد و روز بروز ساكنان آن به بافتهاي جديد رو ميآورند و ساكنان غيربومي و مهاجر به آن گرايش پيدا ميكنند. عدم وابستگي ساكنان جديد به بافت و بيتوجهي به آن، علاوه بر افزايش فرسودگي، دگرگوني اجتماعي، ناهنجاريهاي اخلاقي و بزهكاريهايي را به ارمغان ميآورد كه در نهايت عدم اتصال مناسب كالبدي و اجتماعي بين بافت تاريخي و جديد به شكست بافت تاريخي ميانجامد.
در اين مقاله با توجه به مسايل و مشكلات موجود در بافت تاريخي شهر يزد و همچنين امكانات و قابليتها، اهداف در جهت مرمت و احياء بافت تاريخي تنظيم شده است. مهمترين اهداف حفظ ارزشهاي تاريخي و احياء فضايي و عملكردي آنها، تثبيت جمعيت بافت، بهسازي اجتماعي و بازگرداندن هويت تاريخي ـ فرهنگي بافت از طريق حفظ و باز گرداندن اقشار اصيل مردمي و رفع آسيبهاي اجتماعي، اصلاح ساختار اقتصادي، ارتقاء سطح خدمات و تقويت مديريت شهري تنظيم گرديده و سپس با استفاده از تكنيك ”تحليل عرصههاي تصميمگيري مرتبط“ راهبردها و پروژههاي پيشنهادي در جهت مرمت بافت ارائه شده است.
ويژگيهاي مسكن در بافت تاريخي شهر يزد
دكتر مهدي قرخلو[1] و مهندس حسين كلانتري خليلآباد[2]
دانشيار دانشگاه تهران و عضو هيأت علمي جهاددانشگاهي و دانشجوي دكتري برنامهريزي شهري دانشگاه
مسكن در شهر يزد از تنوع و گوناگوني فراواني برخوردار است. اين تنوع، معلول عوامل اقتصادي، اجتماعي، معيشتي، شغلي، مذهبي، هنري، موقعيت جغرافيايي، تاريخ و فرهنگ و ... است. گذشته از عوامل فوقالذكر علوم و فنون، بورس بازي و دلالي نيز بر اين جريان تأثير گذاشته است.
در بافت جديد و محلههاي اعياننشين شهر يزد مثل صفائيه، بلوار جمهوري و ميدان امام حسين (ع)، مساكن بزرگ با چشمانداز زيبا و معماري جالب و مصالحي مقاوم ساخته شده است. ولي در بافت تاريخي و فرسوده شهر، خانهها با توجه به اينكه در چه محلهاي از شهر باشند داراي مساحت، مصالح و امكانات متوسط تا ضعيف است. مسئله مسكن در بافت تاريخي داراي ابعاد گوناگوني است كه در اين مقاله، ويژگيها و شاخصهاي كمي و كيفي مسكن در بافت تاريخي شهر يزد بررسي شده و مسائل، مشكلات، امكانات و قابليتها تحليل گرديده و سپس پيشنهادات لازم ارائه شده است.
مهندس عارف آقاصفري1 ـ دكتر حسين حاتمي نژاد 2ـ مهندس حسين كلانتري خليل آباد3 ـ علي قنبري4
چكيده:
توسعه شهرنشيني و شتاب صنعتي شدن، با تبعات و عوارض متعدد و گوناگوني همراه شد. نهاد خانواده هم تحت تأثير اين تغييرات شتابان اجتماعي، دچار آسيبها و نوساناتي گرديد كه يكي از اين عوارض مخرب، پديده كودكان خياباني است كه طي سالهاي اخير به دلايل مختلف اقتصادي ـ اجتماعي، رشد نگران كننده و زيادي داشته و سبب نگرانيها و دغدغههايي شده كه نيازمند مراقبت و پايش جدي است.
شهرهاي جديد به عنوان بخشي از مداخلات
دكتر محمدتقي رهنمايي* مهندس حسين كلانتريخليلآباد**
دولت در شهرنشيني
مقدمه:
بر اساس تحقيقات به عمل آمده توسط سازمان ملل متحد، در هر ثانيه سه نفر و روزانه حدود 250 هزار نفر به جمعيت جهان افزوده ميشود كه خود عاملي بر افزايش شهرنشيني است. بر پايه همين تحقيقات، حدود 95% رشد جمعيت در كشورهاي رو به توسعه اتفاق ميافتد كه كشور ايران جزئي از اين كشورهاست. در ايران همراه با نفوذ استعمار و از سال 1300 به بعد شهرنشيني و شهرسازي توسط دولت وارد مرحله تازهاي شد. اما آغاز دگرگونيهاي شديد و تاثيرپذيري از رشد سرمايهداري را ميتوان از اوايل حكومت پهلوي دانست، چرا كه در زمان حكومت قاجار، سرمايهداري نتوانست آن طور كه ميخواست بر اقتصاد و جامعة ايران حاكم شود.
به طور كلي تجربه ايران در ايجاد شهرهاي جديد در دو مقطع زماني قبل و بعد از انقلاب و در دو زمينة شهرهاي مسكوني و مرتبط با واحدهاي صنعتي و نفتي (قبل از انقلاب) و حركت جديد برنامهريزي و طراحي شهرهاي جديد (بعد از انقلاب) قابل بررسي است. اما برنامهريزي و طراحي شهرهاي جديد يك فرايند بوده و اجزاي آن به مثابه عواملي در يك جريان و سيستم پويا در حال تاثير و تاثر هستند. عدم توجه به هر عاملي ميتواند بر عواملي ديگر تاثير گذاشته و كل طرحها، برنامهها، تصميمها و تبلور عملي آنها را با مشكل مواجه سازد. نقش مردم يكي از مهمترين آنهاست كه غالبا به شكل عمدي يا سهوي به دليل دارا بودن ماهيت غير فيزيكي از نظر طراحان و تصميم گيرندگان پنهان ميماند و به نقش دولت و بخش عمومي در اين خصوص بيشتر توجه شده است. مناسب آن است كه به مساله نقش مردم، آن هم به طور آشكار همان اندازه بها داده شود كه به مسائل كالبدي، معماري و ... بها داده ميشود و اين وظيفهاي است كه دولت ميتواند در كنار ساير وظايف بدان بپردازد. در اين مقاله ابتدا مباني تئوريك و سپس گونههاي شهر جديد و مداخلات دولت در ايجاد و ساماندهي شهرهاي جديد بررسي ميشود.
نظريههاي حاكم بر كالبد شهرهاي كشورهاي اسلامي
مهندس حسين كلانتري خليلآباد
عضو هيأت علمي جهاددانشگاهي و دانشجوي دكتري برنامهريزي شهري دانشگاه تهران
دكتر احمدپوراحمد
استاد دانشگاه تهران
سيداحمد صالحي مرند
عضو هيأت علمي جهاددانشگاهي
شهرهاي كشورهاي اسلامي حاصل فرهنگ و تمدن اسلامي است. اين شهرها عناصر فرهنگي و معماري دنيا را جذب و ذخيره كرده و روابط اجتماعي در آن بر پايه ارزشهاي ديني سامان يافته و چهره فيزيكي آن يادآور هويت اسلامي ساكنان آن است. به عبارتي در شهرهاي كشورهاي اسلامي مظاهر تمدن اسلامي نمود دارد و داراي هويت خاص فضايي، فرهنگي و تاريخي است كه ويژگيهاي آن در ارتباط با دين اسلام و از قرآن و سنت نشأت گرفته است. در اين شهرها ارتباط ذاتي، كلي و ساختاري بين يك دين و فضاي مصنوع شهري و مناسبات فردي و اجتماعي مشاهده ميشود.
عوامل تأثيرگذار بر پيدايش، معماري، نظم، طول و عرض معابر و به طور كلي بافت شهرهاي كشورهاي اسلامي متفاوت هستند. در اين مقاله با توجه به اين سئوال اصلي كه چه عواملي در پيدايش، معماري و به طور كلي بافت شهرهاي كشورهاي اسلامي نقش دارند؟ مطالعات به روش توصيفي ـ تحليلي و به صورت اسنادي ـ كتابخانهاي انجام و نظريههاي متفاوت شرقشناسان و غربيها در اين خصوص بررسي شده است. آنچه از جمعبندي اين نظريهها ميتوان استخراج نمود، اين است كه عوامل طبيعي، انساني، مقتضيات زماني، وسايل حمل و نقل معمول و متداول، تجارت و عوامل دفاعي و امنيتي بر كالبد اين شهرها تأثيرگذار بوده است.